PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Dokumenty

Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka

Trzecia Sesja Og鏊nego Zgromadzenia ONZ, obraduj帷a w Pary簑, uchwali豉 10 grudnia 1948 roku Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka. Dokument ten stanowi niew徠pliwie jedno z najwi瘯szych i najtrwalszych osi庵ni耩 ONZ. Przet逝maczona na wi瘯szo嗆 j瞛yk闚 鈍iata Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka zbiera oraz porz康kuje osi庵ni璚ia i postulaty cz這wieka, kt鏎y od wielu setek lat toczy nie sko鎍zon jeszcze walk o swoj wolno嗆 i swoj godno嗆.

ZWA玆WSZY, 瞠 uznanie przyrodzonej godno軼i oraz r闚nych i niezbywalnych praw wszystkich cz這nk闚 wsp鏊noty ludzkiej jest podstaw wolno軼i, sprawiedliwo軼i i pokoju 鈍iata,

ZWA玆WSZY, 瞠 nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw cz這wieka doprowadzi這 do akt闚 barbarzy雟twa, kt鏎e wstrz御n窸y sumieniem ludzko軼i, i 瞠 og這szono uroczy軼ie jako najwznio郵ejszy cel ludzko軼i d捫enie do zbudowania takiego 鈍iata, w kt鏎ym ludzie korzysta b璠 z wolno軼i s這wa i przekona oraz z wolno軼i od strachu i n璠zy,

ZWA玆WSZY, 瞠 konieczne jest zawarowanie praw cz這wieka przepisami prawa, aby nie musia - doprowadzony do ostateczno軼i - ucieka si do buntu przeciw tyranii i uciskowi,

ZWA玆WSZY, 瞠 konieczne jest popieranie rozwoju przyjaznych stosunk闚 mi璠zy narodami,

ZWA玆WSZY, 瞠 Narody Zjednoczone przywr鏂i造 sw wiar w podstawowe prawa cz這wieka, godno嗆 i warto嗆 jednostki oraz w r闚nouprawnienie m篹czyzn i kobiet, oraz wyrazi造 swe zdecydowanie popierania post瘼u spo貫cznego i poprawy warunk闚 篡cia w wi瘯szej wolno軼i,

ZWA玆WSZY, 瞠 Pa雟twa Cz這nkowskie podj窸y si we wsp馧pracy z Organizacj Narod闚 Zjednoczonych zapewni powszechne poszanowanie i przestrzeganie praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i,

ZWA玆WSZY, 瞠 jednakowe rozumienie tych praw i wolno軼i ma olbrzymie znaczenie dla ich pe軟ej realizacji,

PRZETO ZGROMADZENIE OG粌NE og豉sza uroczy軼ie niniejsz
Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka

jako wsp鏊ny najwy窺zy cel wszystkich lud闚 i wszystkich narod闚, aby wszyscy ludzie i wszystkie organy spo貫cze雟twa maj帷 stale w pami璚i niniejsz Deklaracj - d捫y造 w drodze nauczania i wychowywania do rozwijania poszanowania tych praw i wolno軼i i aby zapewni造 za pomoc post瘼owych 鈔odk闚 o zasi璕u krajowym i mi璠zynarodowym powszechne i skuteczne uznanie i stosowanie tej Deklaracji zar闚no w鈔鏚 Pa雟tw Cz這nkowskich, jak i w鈔鏚 narod闚 zamieszkuj帷ych obszary podleg貫 ich w豉dzy.

Artyku 1

Wszyscy ludzie rodz si wolni i r闚ni pod wzgl璠em swej godno軼i i swych praw. S oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni post瘼owa wobec innych w duchu braterstwa.

Artyku 2

Ka盥y cz這wiek posiada wszystkie prawa i wolno軼i zawarte w niniejszej Deklaracji bez wzgl璠u na jakiekolwiek r騜nice rasy, koloru, p販i, j瞛yka, wyznania, pogl康闚 politycznych i innych, narodowo軼i, pochodzenia spo貫cznego, maj徠ku, urodzenia lub jakiegokolwiek innego stanu.

Nie wolno ponadto czyni 瘸dnej r騜nicy w zale積o軼i od sytuacji politycznej, prawnej lub mi璠zynarodowej kraju lub obszaru, do kt鏎ego dana osoba przynale篡, bez wzgl璠u na to, czy dany kraj lub obszar jest niepodleg造, czy te podlega systemowi powiernictwa, nie rz康zi si samodzielnie lub jest w jakikolwiek spos鏏 ograniczony w swej niepodleg這軼i.

Artyku 3

Ka盥y cz這wiek ma prawo do 篡cia, wolno軼i i bezpiecze雟twa swej osoby.

Artyku 4

Nie wolno nikogo czyni niewolnikiem ani nak豉da na nikogo s逝瞠bno軼i; niewolnictwo i handel niewolnikami s zakazane we wszystkich swych postaciach.

Artyku 5

Nie wolno nikogo torturowa ani kara lub traktowa w spos鏏 okrutny, nieludzki lub poni瘸j帷y.

Artyku 6

Ka盥y cz這wiek ma prawo do uznawania wsz璠zie jego osobowo軼i prawnej.

Artyku 7

Wszyscy s r闚ni wobec prawa i maj prawo, bez jakiejkolwiek r騜nicy, do jednakowej ochrony prawnej. Wszyscy maj prawo do jednakowej ochrony przed jak彗olwiek dyskryminacj, b璠帷 pogwa販eniem niniejszej Deklaracji, i przed jakimkolwiek nara瞠niem na tak dyskryminacj.

Artyku 8

Ka盥y cz這wiek ma prawo do skutecznego odwo造wania si do kompetentnych s康闚 krajowych przeciw czynom stanowi帷ym pogwa販enie podstawowych praw przyznanych mu przez konstytucj lub przez prawo.

Artyku 9

Nikogo nie wolno samowolnie aresztowa, zatrzyma lub wygna z kraju.

Artyku 10

Ka盥y cz這wiek ma na warunkach ca趾owitej r闚no軼i prawo, aby przy rozstrzyganiu o jego prawach i zobowi您aniach lub o zasadno軼i wysuwanego przeciw niemu oskar瞠nia o pope軟ienie przest瘼stwa by s逝chanym sprawiedliwie i publicznie przez niezale積y i bezstronny s康.

Artyku 11

  1. Ka盥y cz這wiek oskar穎ny o pope軟ienie przest瘼stwa ma prawo, aby uznawano go za niewinnego dop鏒y, dop鏦i nie udowodni mu si winy zgodnie z prawem podczas publicznego procesu, w kt鏎ym zapewniono mu wszystkie konieczne 鈔odki obrony.

  2. Nikt nie mo瞠 by skazany za przest瘼stwo z powodu dzia豉nia lub zaniechania nie stanowi帷ego w chwili jego dokonania przest瘼stwa wed逝g prawa krajowego lub mi璠zynarodowego. Nie wolno tak瞠 wymierza kary wy窺zej ni ta, kt鏎a by豉 przewidziana w chwili pope軟ienia przest瘼stwa.

Artyku 12

Nie wolno ingerowa samowolnie w czyjekolwiek 篡cie prywatne, rodzinne, domowe, ani w jego korespondencj, ani te uw豉cza jego honorowi lub dobremu imieniu. Ka盥y cz這wiek ma prawo do ochrony prawnej przeciwko takiej ingerencji lub uw豉czaniu.

Artyku 13

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo swobodnego poruszania si i wyboru miejsca zamieszkania w granicach ka盥ego Pa雟twa.

  2. Ka盥y cz這wiek ma prawo opu軼i jakikolwiek kraj, w陰czaj帷 w to sw鎩 w豉sny, i powr鏂i do swego kraju.

Artyku 14

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo ubiega si o azyl i korzysta z niego w innym kraju w razie prze郵adowania.

  2. Nie mo積a powo造wa si na to prawo w przypadku 軼igania wszcz皻ego rzeczywi軼ie z powodu pope軟ienia przest瘼stwa pospolitego lub czynu sprzecznego z celami i zasadami Organizacji Narod闚 Zjednoczonych.

Artyku 15

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do posiadania obywatelstwa.

  2. Nie wolno nikogo pozbawia samowolnie obywatelstwa ani nikomu odmawia prawa do zmiany obywatelstwa.

Artyku 16

  1. M篹czy幡i i kobiety bez wzgl璠u na jakiekolwiek r騜nice rasy, narodowo軼i lub wyznania maj prawo po osi庵ni璚iu pe軟oletno軼i do zawarcia ma鹵e雟twa i za這瞠nia rodziny. Maj oni r闚ne prawa w odniesieniu do zawierania ma鹵e雟twa, podczas jego trwania i po jego ustaniu.

  2. Ma鹵e雟two mo瞠 by zawarte jedynie za swobodnie wyra穎n pe軟 zgod przysz造ch ma鹵onk闚.

  3. Rodzina jest naturaln i podstawow kom鏎k spo貫cze雟twa i ma prawo do ochrony ze strony spo貫cze雟twa i Pa雟twa.

Artyku 17

  1. Ka盥y cz這wiek, zar闚no sam jak i wesp馧 z innymi, ma prawo do posiadania w豉sno軼i.

  2. Nie wolno nikogo samowolnie pozbawia jego w豉sno軼i.

Artyku 18

Ka盥y cz這wiek ma prawo wolno軼i my郵i, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje swobod zmiany wyznania lub wiary oraz swobod g這szenia swego wyznania lub wiary b康 indywidualnie, b康 wesp馧 z innymi lud幟i, publicznie i prywatnie, poprzez nauczanie, praktykowanie, uprawianie kultu i przestrzeganie obyczaj闚.

Artyku 19

Ka盥y cz這wiek ma prawo wolno軼i opinii i wyra瘸nia jej; prawo to obejmuje swobod posiadania niezale積ej opinii, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i pogl康闚 wszelkimi 鈔odkami, bez wzgl璠u na granice.

Artyku 20

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo spokojnego zgromadzania i stowarzyszania si.

  2. Nikogo nie mo積a zmusza do nale瞠nia do jakiego stowarzyszenia.

Artyku 21

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do uczestniczenia w rz康zeniu swym krajem bezpo鈔ednio lub poprzez swobodnie wybranych przedstawicieli.

  2. Ka盥y cz這wiek ma prawo r闚nego dost瘼u do s逝瘺y publicznej w swym kraju.

  3. Wola ludu jest podstaw w豉dzy rz康u; wola ta wyra瘸 si w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych na zasadzie powszechno軼i, r闚no軼i i tajno軼i, lub na innej r闚norz璠nej procedurze, zapewniaj帷ej wolno嗆 wybor闚.

Artyku 22

Ka盥y cz這wiek ma jako cz這nek spo貫cze雟twa prawo do ubezpiecze spo貫cznych; ma r闚nie prawo do urzeczywistniania - poprzez wysi貫k narodowy i wsp馧prac mi璠zynarodow oraz zgodnie z organizacj i zasobami ka盥ego Pa雟twa - swych praw gospodarczych, spo貫cznych i kulturalnych, niezb璠nych dla jego godno軼i i swobodnego rozwoju jego osobowo軼i.

Artyku 23

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do pracy, do swobodnego wyboru pracy, do odpowiednich i zadowalaj帷ych warunk闚 pracy oraz do ochrony przed bezrobociem.

  2. Ka盥y cz這wiek, bez wzgl璠u na jakiekolwiek r騜nice, ma prawo do r闚nej p豉cy za r闚n prac.

  3. Ka盥y pracuj帷y ma prawo do odpowiedniego i zadowalaj帷ego wynagrodzenia, zapewniaj帷ego jemu i jego rodzinie egzystencj odpowiadaj帷 godno軼i ludzkiej i uzupe軟ianego w razie potrzeby innymi 鈔odkami pomocy spo貫cznej.

  4. Ka盥y czlowiek ma prawo do tworzenia zwi您k闚 zawodowych i do przyst瘼owania do zwi您k闚 zawodowych dla ochrony swych interes闚.

Artyku 24

Ka盥y cz這wiek ma prawo do urlopu i wypoczynku, w陰czaj帷 w to rozs康ne ograniczenie godzin pracy i okresowe p豉tne urlopy.

Artyku 25

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do stopy 篡ciowej zapewniaj帷ej zdrowie i dobrobyt jego i jego rodziny, w陰czaj帷 w to wy篡wienie, odzie, mieszkanie, opiek lekarsk i konieczne 鈍iadczenia socjalne, oraz prawo do ubezpieczenia na wypadek bezrobocia, choroby, niezdolno軼i do pracy, wdowie雟twa, staro軼i lub utraty 鈔odk闚 do 篡cia w inny spos鏏 od niego niezale積y.

  2. Matka i dziecko maj prawo do specjalnej opieki i pomocy. Wszystkie dzieci, zar闚no ma鹵e雟kie jak i pozama鹵e雟kie, korzystaj z jednakowej ochrony spo貫cznej.

Artyku 26

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do nauki. Nauka jest bezp豉tna, przynajmniej na stopniu podstawowym. Nauka podstawowa jest obowi您kowa. O鈍iata techniczna i zawodowa jest powszechnie dost瘼na, a studia wy窺ze s dost瘼ne dla wszystkich na zasadzie r闚no軼i w zale積o軼i od zalet osobistych.

  2. Celem nauczania jest pe軟y rozw鎩 osobowo軼i ludzkiej i ugruntowanie poszanowania praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i. Krzewi ono zrozumienie, tolerancj i przyja潯 mi璠zy wszystkimi narodami, grupami rasowymi lub religijnymi; popiera dzia豉lno嗆 Organizacji Narod闚 Zjednoczonych zmierzaj帷 do utrzymania pokoju.

  3. Rodzice maj prawo pierwsze雟twa w wvborze nauczania, kt鏎e ma by dane ich dzieciom.

Artyku 27

  1. Ka盥y cz這wiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w 篡ciu kulturalnym spo貫cze雟twa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w post瘼ie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw.

  2. Ka盥y cz這wiek ma prawo do ochrony moralnych i materialnych korzy軼i wynikaj帷ych z jakiejkolwiek jego dzia豉lno軼i naukowej, literackiej lub artystycznej.

Artyku 28

Ka盥y cz這wiek ma prawo do takiego porz康ku spo貫cznego i mi璠zynarodowego, w kt鏎ym prawa i wolno軼i zawarte w niniejszej Deklaracji by造by w pe軟i realizowane.

Artyku 29

  1. Ka盥y cz這wiek ma obowi您ki wobec spo貫cze雟twa, bez kt鏎ego niemo磧iwy jest swobodny i pe軟y rozw鎩 jego osobowo軼i.

  2. W korzystaniu ze swych praw i wolno軼i ka盥y cz這wiek podlega jedynie takim ograniczeniom, kt鏎e s ustalone przez prawo wy陰cznie w celu zapewnienia odpowiedniego uznania i poszanowania praw i wolno軼i innych i w celu uczynienia zado嗆 s逝sznym wymogom moralno軼i, porz康ku publicznego i powszechnego dobrobytu demokratycznego spo貫cze雟twa.

  3. Z niniejszych praw i wolno軼i nie wolno w 瘸dnym przypadku korzysta w spos鏏 sprzeczny z celami i zasadami Organizacji Narod闚 Zjednoczonych.

Artyku 30

畝dnego z postanowie niniejszej Deklaracji nie mo積a rozumie jako udzielaj帷ego jakiemukolwiek Pa雟twu, grupie lub osobie jakiegokolwiek prawa do podejmowania dzia豉lno軼i lub wydawania akt闚 zmierzaj帷ych do obalenia kt鏎egokolwiek z praw i wolno軼i zawartych w niniejszej Deklaracji.




Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org