PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Instrumenty prawne dotycz帷e praw cz這wieka.

Prawdopodobnie najwi瘯szym osi庵ni璚iem Narod闚 Zjednoczonych na polu praw cz這wieka, b璠帷ym rezultatem wieloletnich wsp鏊nych dzia豉 jest stworzenie kompleksowych i tworz帷ych jednolit ca這嗆 uregulowa dotycz帷ych praw cz這wieka. G堯wnym ich fundamentem jest Mi璠zynarodowa Karta Praw Cz這wieka z jej pi璚ioma ukonstytuowanymi aktami prawnymi (Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka, Pakty Praw Cz這wieka i Protoko造 Fakultatywne). W wyniku dokonanej w 1994 roku kompilacji Mi璠zynarodowych Instrument闚 Prawnych dotycz帷ych praw cz這wieka, og這szono list blisko 95 tekst闚 mi璠zynarodowych konwencji, deklaracji oraz innych dokument闚.

Spo鈔鏚 wszystkich instrument闚 prawnych mo積a wyr騜ni kilka kategorii:

  • Instrumenty og鏊ne i specjalne;
  • Instrumenty globalne i regionalne;
  • Dokumenty prawnie wi捫帷e oraz inne instrumenty prawne.
   
   
 

Instrumenty og鏊ne zazwyczaj obejmuj swoim zakresem szeroko uj皻e prawa cz這wieka. Dokumenty te nie s formalnie cz窷ci istniej帷ych statut闚 organizacji mi璠zynarodowych i instytucji, maj jednak najwy窺z rang prawn i funkcjonuj w ramach dzia豉 podejmowanych przez Narody Zjednoczone czy struktur regionalnych. Najbardziej znakomitymi z tych akt闚 s:

  • Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka (1948 r.) (Universal Declaration of Human Rights)
  • Mi璠zynarodowe Pakty Praw Cz這wieka (1966 r.) (The International Covenants on Human Rights)
  • Europejska Konwencja o Ochronie Praw Cz這wieka i Podstawowych Wolno軼i (1950 r.) (The European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms)
  • Europejska Karta Socjalna (1961 r.) (The European Social Charter)
  • Ameryka雟ka Deklaracja Praw i Obowi您k闚 M篹czyzn (1948 r.) (The American Declaration of the Rights and Duties of Men)
  • Ameryka雟ka Konwencja Praw Cz這wieka (1969 r.) (The American Convention on Human Rights)
  • Afryka雟ka Karta Praw Cz這wieka (1981 r.) (The African Charter on Human and Peoples' Rights)
  • Arabska Karta Praw Cz這wieka (1994 r.) (The Arab Charter of Human Rights)

Dokumenty specjalne podlegaj klasyfikacji na poszczeg鏊ne kategorie, takie jak:

  • Prawo do samostanowienia
  • Przeciwdzia豉nie dyskryminacji
  • Prawa kobiet
  • Prawa dzieci
  • Niewolnictwo, praca przymusowa oraz podobne formy i praktyki
  • Prawa cz這wieka w wymiarze sprawiedliwo軼i: ochrona os鏏 przebywaj帷ych w areszcie lub uwi瞛ionych
  • Wolno嗆 informacji
  • Wolno嗆 zgromadze
  • Zatrudnienie
  • Ma鹵e雟two i rodzina, dzieci oraz m這dzie
  • Opieka spo貫czna, post瘼 i rozw鎩
  • Uczestnictwo w 篡ciu kulturalnym: mi璠zynarodowa wsp馧praca i rozw鎩
  • Narodowo嗆, bezpa雟twowo嗆, azyl i uchod廣two
  • Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzko軼i, ludob鎩stwo
  • Prawo humanitarne

Na najwi瘯sz uwag zas逝guj trzy cele: eliminacja dyskryminacji, ochrona najubo窺zych oraz walka przeciwko szerz帷ym si na du膨 skal z造m praktykom. Instrumenty maj帷e na celu zwalczanie rasizmu oraz rasowej dyskryminacji, dyskryminacji kobiet, dyskryminacji bazuj帷ej na wyznaniu, dyskryminacji pracownik闚 oraz nier闚nego dost瘼u do edukacji s niezwykle wa積ymi punktami w ka盥ym programie dzia豉 ONZ. Uchod嬈y, kobiety, dzieci, pracownicy, aresztowani oraz wi篥niowie, osoby upo郵edzone, ludno嗆 autochtoniczna, pracownicy migracyjni oraz ich rodziny - to tylko niekt鏎e przyk豉dy os鏏, kt鏎ych prawa i interesy wymagaj szczeg鏊nej ochrony. Ludob鎩stwo, tortury, niewolnictwo oraz inne formy wykorzystywania ludzi s karygodnymi praktykami i uwa瘸 si je za naruszenia prawa mi璠zynarodowego oraz zbrodnie przeciwko ludzko軼i. Zwalczaniu takich w豉郾ie form barbarzy雟twa maj s逝篡 stworzone instrumenty prawne.

Kolejn mo磧iwo軼i systematyzacji instrument闚 prawnych jest podzia na instrumenty opracowane przez organizacje globalnego zasi璕u, takie jak Narody Zjednoczone, Mi璠zynarodowa Organizacja Pracy (ILO), czy Organizacja Narod闚 Zjednoczonych ds. O鈍iaty, Nauki i Kultury (UNESCO), oraz instrumenty wywodz帷e si z regionalnych instytucji lub struktur. Nale膨 do nich przede wszystkim: Rada Europy (Council of Europe), Organizacja Pa雟tw Ameryka雟kich (Organization of American States), Unia Afruka雟ka (African Union, dawna Organizacja Jedno軼i Afryka雟kiej) oraz Liga Pa雟tw Arabskich (League of Arab States). Instytucje te w znacznym stopniu przyczyni造 si do rozwijania standard闚 praw cz這wieka. Szczeg鏊nie znacz帷y w kontek軼ie minionej rywalizacji Wschodu z Zachodem consensus w zakresie priorytet闚 praw cz這wieka osi庵n瘭i uczestnicy Konferencji Bezpiecze雟twa i Wsp馧pracy w Europie, kt鏎a w 1995 roku przekszta販i豉 si w Organizacj Bezpiecze雟twa i Wsp馧pracy w Europie (OBWE). W przyj皻ym w 1975 roku Akcie Ko鎍owym, przestrzeganie praw cz這wieka uznano za zasad stosunk闚 mi璠zynarodowych. Rozw鎩 praw cz這wieka zwi您ano z pog喚bianiem wsp馧pracy pa雟tw w dziedzinie o鈍iaty, kultury i informacji oraz kontakt闚 mi璠zyludzkich. Pocz徠kowe obawy, 瞠 regionalne instrumenty mog stanowi zagro瞠nie dla integralno軼i oraz wa積o軼i akt闚 globalnych w du瞠j mierze znikn窸y. Wieloletnie do鈍iadczenia udowodni造 zasadno嗆 tezy, i instrumenty globalne oraz regionalne s zbiorem komplementarnym i wzajemnie si uzupe軟iaj.

Inne rozr騜nienie zawiera podzia na dokumenty prawnie wi捫帷e oraz inne instrumenty prawne. Niezaprzeczalnym faktem jest, 瞠 standardy praw cz這wieka umieszczone w traktacie posiadaj wysoka rang wynikaj帷 zar闚no z rzetelnego przygotowania tre軼i dokumentu, jak i ratyfikacji dobrowolnie przyj皻ych przez pa雟twa cz這nkowskie zobowi您a. Wiele z tych traktat闚 w swojej tre軼i przewiduje tworzenie mechanizm闚 nadzorczych, kt鏎e s przejawem urzeczywistnienia norm wyra穎nych w tych aktach przez pa雟twa cz這nkowskie.

Najnowsza praktyka pokazuje, 瞠 id帷 za przyk豉dem Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka oraz p騧niejszych dokument闚 mi璠zynarodowych innych ni traktaty - pa雟twa coraz cz窷ciej sk這nne s do wyra瘸nia swojej woli w formie innej ni umowa mi璠zynarodowa, takiej jak: deklaracje, zasady post瘼owania, kodeksy etyczne, wytyczne etc. Dokumenty tego typu nie wymagaj ratyfikacji (co cz瘰to powoduje du瞠 op騧nienie momentu wej軼ia w 篡cie takiego aktu) i adresowane s do wszystkich pa雟tw cz這nkowskich ONZ oraz do innych uczestnik闚 spo貫czno軼i mi璠zynarodowej. Dokumenty te nie tylko zawieraj polityczne zobowi您ania, ale wyra瘸j podstawowe zasady maj帷e na celu zachowanie poprawno軼i stosunk闚 mi璠zynarodowych, ze szczeg鏊nym wskazaniem na przestrzeganie praw cz這wieka.




Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org