PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Prawa cz這wieka trzeciej generacji

Mimo kompleksowo軼i obszar闚 ochrony praw cz這wieka przyj皻ych przez Pakty, w latach 70-ch uznano, 瞠 post瘼 cywilizacyjny niejako wymusza konieczno嗆 odpowiedzi na nowe wyzwania.




Przedmiotem dyskusji sta豉 si tzw. trzecia generacja praw cz這wieka, zwi您ana ze wzrastaj帷 wsp馧zale積o軼i pa雟tw w procesach post瘼uj帷ej globalizacji 鈍iata. Zalicza si do niej: prawo do pokoju, prawo do rozwoju, prawo do bezpiecznego 鈔odowiska, prawo do korzystania ze wsp鏊nego dziedzictwa ludzko軼i.


Prawa trzeciej generacji mog by urzeczywistniane stopniowo i jedynie wsp鏊nym wysi趾iem spo貫czno軼i mi璠zynarodowej. S to prawa indywidualne, ale zarazem kolektywne. Narody Zjednoczone potwierdzi造 istnienie tych praw cz這wieka w r騜nych rezolucjach i deklaracjach.

Prawo do pokoju

Po鈔鏚 cel闚 Organizacji Narod闚 Zjednoczonych, nakre郵onych w  artykule 1 Karty zach璚anie do poszanowania oraz promowanie praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i stoi w jednym szeregu z utrzymaniem mi璠zynarodowego pokoju i bezpiecze雟twa, rozwojem przyjacielskich stosunk闚 mi璠zy narodami, opartych na r闚nouprawnieniu oraz samostanowieniu narod闚 oraz dzia豉niem na rzecz mi璠zynarodowej wsp馧pracy w rozwi您ywaniu mi璠zynarodowych problem闚 ekonomicznych, spo貫cznych, kulturalnych i humanitarnych. Koncepcja ta stanowi powinna t這 dla wszelkich rozwa瘸 nad prawami cz這wieka.

Komitet Praw Cz這wieka, utworzony na podstawie Mi璠zynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, we wszystkich swoich dzia豉niach podkre郵a wag wsp馧istnienia wszystkich praw cz這wieka, w szczeg鏊no軼i prawa do 篡cia oraz zapobiegania wojnie. Komitet wyra瘸 przekonanie, 瞠: "...wojna oraz inne akty masowej przemocy s plag ludzko軼i oraz zabieraj ka盥ego roku tysi帷e niewinnych ludzkich istnie." Komitet dalej zauwa瘸, 瞠: "Ka盥y wysi貫k, kt鏎y podejmuj cz這nkowie ONZ w celu odwr鏂enia niebezpiecze雟twa wojny, szczeg鏊nie nuklearnej zag豉dy, oraz wzmocnienia mi璠zynarodowego pokoju i bezpiecze雟twa powinien zagwarantowa prawo do 篡cia".

Jednocze郾ie, jak okre郵a sformu這wana w 1992 roku przez Sekretarza Generalnego Agenda dla Pokoju, relacje pomi璠zy prawami cz這wieka a pokojem s wielowymiarowe. Pok鎩 jest istotnym warunkiem wst瘼nym dla realizacji idei praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i. Ilekro pokojowe relacje mi璠zy lud幟i, grupami os鏏 i narodami s zagro穎ne, prawa cz這wieka tak瞠 znajduj si w niebezpiecze雟twie. Wojny oraz konflikty zbrojne powoduj jawne pogwa販enia praw cz這wieka. Z drugiej strony, w pewnych okoliczno軼iach, dzia豉nia na rzecz praw cz這wieka mog wprowadza perturbacje do pokojowych stosunk闚. Wiele walk wyzwole鎍zych jest walkami o prawa cz這wieka, do czego odwo逝je si preambu豉 Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka:

Zwa篡wszy, 瞠 istotne jest, aby prawa cz這wieka by造 chronione przez przepisy prawa, tak aby cz這wiek nie musia - doprowadzony do ostateczno軼i - ucieka si do buntu przeciw tyranii i uciskowi.

Dlatego te, 瘸den pok鎩 nie mo瞠 by utrzymany bez sprawiedliwo軼i, r闚no軼i i bez poszanowania praw cz這wieka.

Prawo do pokoju Zgromadzenie Og鏊ne po raz pierwszy proklamowa這 w 1978 roku, w Deklaracji o przygotowaniu spo貫cze雟tw do 篡cia w pokoju. Deklaracja stanowi, 瞠 pok鎩 mi璠zy narodami jest podstawowym dobrem ludzko軼i i niezb璠nym warunkiem rozwoju. Dokument potwierdza, 瞠 wojna napastnicza jest zbrodni przeciwko pokojowi i jest zakazana przez prawo mi璠zynarodowe. Wzywa pa雟twa do zaniechania podsycania uprzedze wobec innych narod闚. 12 listopada 1984 roku, Zgromadzenie Og鏊ne uchwali這 Deklaracj o prawie lud闚 do pokoju, kt鏎e przypomina, 瞠 fundamentalnym zadaniem stoj帷ym przed ONZ jest utrzymanie mi璠zynarodowego pokoju i bezpiecze雟twa. Deklaracja apeluje do wszystkich pa雟tw i organizacji mi璠zynarodowych, aby wszelkimi sposobami przyczynia造 si do realizacji prawa lud闚 do pokoju.

Prawo do rozwoju

Artyku 55 Karty Narod闚 Zjednoczonych wymienia szczeg馧owo obszary mi璠zynarodowej wsp馧pracy gospodarczej oraz spo貫cznej, kt鏎e na podstawie artyku逝 56 Karty, wymagaj wsp鏊nych oraz samodzielnych dzia豉 podejmowanych przez cz這nk闚 Organizacji. Owa wsp馧praca obejmuje:

a)Podnoszenie stopy 篡ciowej, pe軟ego zatrudnienia oraz dbanie o warunki post瘼u i rozwoju gospodarczego i spo貫cznego;
b)Rozwi您ywanie mi璠zynarodowych problem闚 gospodarczych, spo貫cznych, zdrowia publicznego i pokrewnych, jak r闚nie mi璠zynarodow wsp馧prac na polu kulturalnym i wychowawczym;
c)Powszechne poszanowanie i przestrzeganie praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i dla wszystkich bez wzgl璠u na ras, p貫, j瞛yk lub wyznanie.

Przez lata cz這nkowie Narod闚 Zjednoczonych szukali odniesienia praw cz這wieka do globalnych kwestii, nie ustawali w wysi趾ach zmierzaj帷ych do znalezienia rozwi您a dotycz帷ych milion闚 ludzi pozbawionych praw, wyw豉szczonych, dyskryminowanych i 篡j帷ych w ub鏀twie. Podej軼ie, kt鏎e znalaz這 swoje odzwierciedlenie w przyj皻ej na pierwszej 安iatowej Konferencji Praw Cz這wieka Proklamacji Tehera雟kiej (1968 r.) oraz wielu innych p騧niejszych dokumentach jest tak瞠 znane jako podej軼ie strukturalne. Pogl康 ten proponuje:

  • uwzgl璠nianie praw cz這wieka przy tworzeniu podstawowych 鈍iatowych wzorc闚;
  • zidentyfikowanie 廝鏚e narusze praw cz這wieka;
  • ocen przestrzegania praw cz這wieka w 鈍ietle konkretnych przepis闚 i sytuacji;
  • rozpoznawanie r騜norodno軼i system闚 politycznych i spo貫cznych, kulturalnej i religijnej wielo軼i oraz r騜nych poziom闚 rozwoju.

Podej軼ie strukturalne do praw cz這wieka jest tak瞠 jasno wyra穎ne w Deklaracji o prawie do rozwoju, przyj皻ej w 1986 roku. Dokument ten podkre郵a wag jednostki ludzkiej w procesie jej rozwoju, stanowi帷 du篡 wk豉d do poj璚iowego ogniwa mi璠zy prawami cz這wieka a rozwojem. Deklaracja mo瞠 r闚nie s逝篡 jako przewodnik dla tworzenia narodowych i mi璠zynarodowych polityk. Mo瞠 by instrumentem:

  • uwzgl璠niania praw cz這wieka w procesie rozwoju;
  • uznania znaczenia czynnika ludzkiego w wysi趾ach na rzecz rozwoju;
  • dostarczania politycznej, prawnej, spo貫cznej i moralnej oraz racjonalnej podstawy dla wsp馧pracy rozwojowej;
  • dialogu praw cz這wieka pomi璠zy pa雟twami rozwini皻ymi a rozwijaj帷ymi si.

Stworzenie sprzyjaj帷ych warunk闚 dla rozwoju du瞠j cz窷ci spo貫czno軼i mi璠zynarodowej wymaga mi璠zy innymi likwidacji narusze praw cz這wieka b璠帷ych wynikiem kolonializmu, neokolonializmu czy dyskryminacji rasowej. Z drugiej strony, prawo do rozwoju jest niezbywalnym prawem cz這wieka. Pa雟twa zosta造 zobowi您ane do prowadzenia wybranymi przez siebie metodami polityki rozwoju narodowego, maj帷ej na uwadze sta造 wzrost dobrobytu spo貫cze雟twa i wszystkich jednostek; wzrost oparty na sprawiedliwym podziale korzy軼i.

Zar闚no Deklaracja Wiede雟ka, jak i Program Dzia豉, przyj皻e na 安iatowej Konferencji Praw Cz這wieka w Wiedniu, stanowi, 瞠 rozw鎩 u豉twia korzystanie ze wszystkich praw cz這wieka. Natomiast nie mo積a powo造wa si na brak rozwoju i tym samym usprawiedliwia naruszanie praw cz這wieka. Bowiem uniwersalna natura tych praw jest poza wszelk dyskusj.

Prawo do 鈔odowiska

Narody Zjednoczone nie przyj窸y dotychczas 瘸dnego dokumentu o prawie cz這wieka do czystego i ekologicznie zr闚nowa穎nego 鈔odowiska. Zagadnienie ochrony 鈔odowiska naturalnego by這 przedmiotem obrad pierwszej 鈍iatowej konferencji po鈍i璚onej 鈔odowisku cz這wieka, kt鏎a odby豉 si w Sztokholmie w 1972 roku. Przyj皻a przez jej uczestnik闚 Deklaracja wyr騜nia dwa aspekty 鈔odowiska cz這wieka: 鈔odowisko naturalne i 鈔odowisko stworzone przez cz這wieka. Cz這wiek ma prawo do wolno軼i, r闚no軼i i odpowiednich warunk闚 篡cia w 鈔odowisku, kt鏎ego jako嗆 pozwala na 篡cie z godno軼i i w dobrobycie. Ludzie maj r闚nie obowi您ek chroni 鈔odowisko dla przysz造ch pokole.

W Deklaracji o 鈔odowisku i rozwoju, przyj皻ej na 鈍iatowej konferencji w Rio de Janeiro w 1992 roku, zwr鏂ono uwag na konieczno嗆 uwzgl璠niania 鈔odowiska w planowaniu rozwoju i wzrostu gospodarczego. Program zr騜nicowanych dzia豉 zawarto w tzw. Agendzie 21, b璠帷ej dla spo貫czno軼i mi璠zynarodowej swego rodzaju drogowskazem do osi庵ni璚ia zr闚nowa穎nego rozwoju (sustainable development). Nad jego realizacj czuwa mi璠zy innymi powo豉ny do 篡cia w 1972 roku Program NZ ds. 字odowiska (UNEP - United Nations Environmental Programme).

Prawo do wsp鏊nego dziedzictwa ludzko軼i

Poj璚ie wsp鏊nego dziedzictwa ludzko軼i zosta這 sformu這wane w toku prac nad konwencj prawa morza. Poj璚iem tym okre郵ono dno m鏎z i ocean闚 le膨ce poza granicami jurysdykcji terytorialnej pa雟tw i to, co znajduje si pod tym dnem. Wszelkie prawa do zasob闚 tego obszaru przys逝guj ca貫j ludzko軼i, w imieniu kt鏎ej wyst瘼uje Organizacja Dna Morskiego. Obszar ten mo瞠 by wykorzystywany jedynie w celach pokojowych. Za wsp鏊ne dziedzictwo ludzko軼i nie zosta造 dotychczas uznane Antarktyka i przestrze kosmiczna.

W 1972 roku UNESCO przyj窸o Konwencj dotycz帷 ochrony 鈍iatowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego (Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage). Pa雟twa - strony Konwencji maj obowi您ek zapewni ochron i konserwacj dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, po這穎nego na ich terytorium oraz udost瘼ni je dla obecnych i przysz造ch pokole. Pa雟twa mog zg豉sza do powo豉nego na mocy Konwencji Komitetu Dziedzictwa 安iatowego obiekty znajduj帷e si na ich terytorium, kt鏎e mo積a zakwalifikowa jako wspomniane 鈍iatowe dziedzictwo. Komitet publikuje list takich obiekt闚, a tak瞠 sporz康za rejestr zagro穎nego dziedzictwa 鈍iatowego. Pomocy w jego zachowaniu udziela UNESCO.




Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org