Przemówienia

"Powszechna Deklaracja Praw Człowieka: Magna Carta dla całej ludzkości"

omówienie

Od uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka przez ONZ 10 grudnia 1948 roku minęło prawie 50 lat. Deklaracja była jednym z pierwszych znaczących osiągnięć ONZ. Po 50 latach dokument ten jest nadal silnym orężem, wywierającym przemożny wpływ na życie ludzi na całym świecie. Uchwalenie Deklaracji jest pierwszym przypadkiem stworzenia przez międzynarodową organizację dokumentu o uniwersalnym znaczeniu. Deklaracja jest również pierwszym dokumentem, który tak szczegółowo określał prawa i podstawowe wolności człowieka. Spotkała się ona z szerokim poparciem międzynarodowej opinii publicznej i została uznana za kamień milowy w walce o prawa człowieka na świecie.

Uchwalenie Powszechnej Deklaracji wynikało w dużej mierze z silnego pragnienia pokoju po kataklizmie, jakim była Druga Wojna światowa. I choć 58 ówczesnych państw członkowskich ONZ miało różne ideologie, systemy polityczne, religijne i kulturowe korzenie oraz preferowało różne modele społeczno-ekonomicznego rozwoju, cele i aspiracje zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka były wspólne dla wszystkich. Deklaracja wyrażała wizję świata, którego pragnęła cała wspólnota międzynarodowa.

Deklaracja, przetłumaczona na ponad 200 języków, pozostaje jednym z najbardziej znanych i najczęściej cytowanych dokumentów na temat praw człowieka. Jest nadal wykorzystywana do obrony i promocji tych praw. Deklaracja jest wzorem dla konstytucji i prawodawstwa wielu państw, które niedawno uzyskały niepodległość. Powołują się na nią statuty i uchwały regionalnych organizacji międzyrządowych oraz międzynarodowe traktaty i rezolucje agend ONZ.

W 1998 przypada 50 rocznica podpisania Deklaracji, która bywa określana jako "Magna Carta dla całej ludzkości". Przewodnie hasło przyszłorocznych obchodów - "Wszystkie prawa człowieka dla wszystkich" podkreśla uniwersalność, niepodzielność i współzależność wszystkich praw człowieka. W ten sposób ONZ pragnie zwrócić uwagę, że kulturalne, ekonomiczne, polityczne i społeczne prawa człowieka są nierozłączne.

Wyzwania

Od chwili powołania Organizacji Narodów Zjednoczonych, promocja i ochrona praw człowieka stanowiły podstawę jej działalności. Odniesienia do propagowania i przestrzegania praw człowieka znajdują się w Artykule 1 Karty Narodów Zjednoczonych oraz w zapisie o powołaniu komisji praw człowieka, zawartym w Artykule 68 Karty. Organizacja Narodów Zjednoczonych zdołała stworzyć szeroką gamę mechanizmów monitorowania naruszeń praw człowieka. Mechanizmy konwencjonalne (organa traktatowe) oraz niekonwencjonalne (specjalni sprawozdawcy i wysłannicy ONZ, eksperci i grupy robocze) zostały powołane w celu nadzorowania zgodności postępowania państw członkowskich z różnymi instrumentami ochrony praw człowieka oraz w celu badania oskarżeń o naruszenia tych praw. W ostatnich latach, na życzenie rządów otwarto wiele terenowych biur praw człowieka, zajmujących się, między innymi, pomocą w rozwoju narodowych instytucji praw człowieka oraz przeprowadzaniem kampanii informacyjnych na temat tych praw.

Pomimo znaczących osiągnięć w dziedzinie praw człowieka, wiele jest jeszcze do zrobienia. Wsrod członków wspólnoty międzynarodowej coraz bardziej powszechne staje się przekonanie, że prawa człowieka, demokracja i rozwój społeczno-gospodarczy są współzależne. Jezeli prawa człowieka nie będą respektowane, niemożliwe będzie utrzymanie rozwoju gospodarczego i społecznego ani zachowanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Nadal zmorą naszego świata jest nienawiść etniczna i akty ludobójstwa. Ludzie nadal stają się ofiarami ksenofobii, są dyskryminowani ze względu na wyznanie lub płeć i cierpią z powodu wykluczenia ze społeczństwa. Miliony ludzi na świecie nadal cierpią głod i niedożywienie, nie mają dachu nad głową ani dostępu do pomocy medycznej, edukacji i pracy i wciąż zbyt wielu ludzi żyje w skrajnym ubóstwie. Ich przyrodzone człowieczeństwo i godność nie są respektowane.

Przyszłość praw człowieka jest w naszych rękach. Wszyscy musimy przeciwdziałać naruszaniu tych praw. Zarówno państwa jak i poszczególni obywatele muszą wziąć odpowiedzialność za realizację i skuteczną ochronę praw człowieka.

Organizacja Narodów Zjednoczonych

Deklaracja uznaje, że "przyrodzona godność wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata" i wiąże się z uznaniem fundamentalnych praw, których pragnie każda istota ludzka: prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby; prawa do odpowiedniej stopy życiowej; prawa do ubiegania się o azyl i korzystania z niego w innych krajach w razie prześladowania; prawa do własności; prawa do wolności opinii i wyrażania jej; prawa do nauki, wolności myśli, sumienia i wyznania; oraz zakazu tortur i poniżajacego traktowania. Są to przyrodzone prawa, z których powinny korzystać wszystkie istoty ludzkie zamieszkujące naszą globalną wioskę - mężczyźni, kobiety i dzieci oraz wszystkie grupy społeczne. Prawa człowieka nie są "przywilejami", które można odebrać, przyznać lub zawiesić według czyjegoś uznania.

Mary Robinson, mianowana w październiku 1997 roku drugim w historii Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka podtrzymała tę opinię stwierdzając, że "prawa człowieka należą do ludzi, prawa człowieka mówią o ludziach i ich prawach." Mary Robinson zapowiedziała, że w kwestii propagowania praw człowieka zastosuje podejście "oddolne", zgodnie z litera pierwszych słów Karty Narodów Zjednoczonych: "My, Narody".

Prawa zawarte w Deklaracji oraz dwóch paktach zostały rozwinięte w takich aktach prawnych jak Międzynarodowa Konwencja o Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej, która stwierdza, że głoszenie idei wyższości ras lub nienawiści rasowej jest sprzeczne z prawem; Konwencja o Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet, określająca działania, które należy podjąć w celu wyeliminowania dyskryminacji kobiet w życiu politycznym i społecznym, w sferze edukacji, pracy, zdrowia, małżeństwa i rodziny; oraz Konwencja Praw Dziecka.

Opracowanie i przyjęcie Deklaracji - długie i trudne zadanie

W chwili utworzenia w 1946 roku, Komisja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych skupiała przedstawicieli 18 Państw Członkowskich. Podczas pierwszych posiedzeń głównym punktem obrad była Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Komisja utworzyła komitet redakcyjny, który pracował wyłącznie nad przygotowaniem projektu Deklaracji. W skład komitetu wchodziło osiem osób - z Australii, Chile, Chin, Francji i Libanu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych Ameryki. Sekretariat Organizacji Narodów Zjednoczonych, pod kierownictwem Johna Humphreya, przygotował szkic (o objętości 400 stron) służący jako podstawowy dokument roboczy komitetu redakcyjnego.

Podczas dwuletniego procesu przygotowywania Deklaracji Powszechnej zachowano wspólną podstawę dyskusji oraz wspólny cel: poszanowanie fundamentalnych praw i wolności.

Pomimo sprzecznych poglądów na niektóre zagadnienia, autorzy dokumentu doszli do porozumienia na temat prawa człowieka i obywatela, praw socjalnych i ekonomicznych oraz zakazu wszelkiej dyskryminacji. Uzgodniono również, że Deklaracja powinna być powszechna.

Pani Eleonora Roosevelt, przewodnicząca Komisji Praw Człowieka w pierwszych latach jej istnienia, była osobiście zaangażowana w prace nad przygotowaniem Deklaracji. Pytała: "Gdzie tak naprawdę zaczynają się powszechne prawa człowieka? Niedaleko domu - tak blisko, że nie widać tego na żadnej mapie świata. Jest to świat pojedynczego człowieka okolica, w której mieszka; szkoła czy uniwersytet, na który uczęszcza; fabryka, gospodarstwo czy biuro, w którym pracuje. W takich miejscach każdy mężczyzna, każda kobieta i dziecko potrzebują równych praw, równych szans i godnego życia bez dyskryminacji. Jeżeli prawa człowieka nie będą tam respektowane, nie będą też miały znaczenia nigdzie indziej. Bez troski obywateli o ochronę praw człowieka w najbliższym otoczeniu, daremnie będziemy oczekiwać postępu w skali globalnej." 10 grudnia 1948 roku w Palais de Chaillot w Paryżu, 58 państw członkowskich Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych uchwaliło Deklarację Powszechną Praw Człowieka 48 głosami za, przy 8 wstrzymujących się (przedstawiciele dwóch państw nie byli obecni podczas głosowania). Zgromadzenie Ogólne ogłosiło Deklarację jako "wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów", do którego poszczególni ludzie oraz społeczeństwa powinny "dążyć za pomocą postępowych środków o zasięgu krajowym i międzynarodowym dla zapewnienia powszechnego i skutecznego uznania i stosowania tej Deklaracji."

Deklaracja - obraz świata, jakim być powinien

Deklaracja - obejmująca szeroki zakres praw jest dokumentem prawnie wiążącym, przyczyniła się do powstania ponad 60 instrumentów w zakresie praw człowieka, które wspólnie wyznaczaja międzynarodowy standard praw człowieka. Instrumenty te to między innymi Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Człowieka i Obywatela, oba będące traktatami prawnie wiążacymi. Wraz z Powszechną Deklaracja stanowią one Międzynarodowy Zbiór Praw Człowieka.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka