Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie
Holocaust |  Prawa człowieka |  Strona główna UNIC

Czym był Holokaust?

Holokaust to zaplanowany, instytucjonalnie zorganizowany i systematycznie przeprowadzony przez nazistowskich Niemców i ich pomocników mord na prawie 6 milionach europejskich Żydów w latach II wojny światowej. Między niemiecką inwazją na Związek Radziecki latem 1941 r. i zakończeniem wojny w Europie w maju 1945 r., niemieccy naziści dążyli do wymordowania Żydów w Europie. Termin Holokaust pochodzi od greckiego słowa holocaustikós, oznaczającego ofiarę całopalną (spalaną w całości). Ze względu na niespotykaną do tej pory masowość mordów dokonywanych przez Niemców nazistowskich na Żydach, nawiązano właśnie do tego słowa.

Dyskryminacja Żydów rozpoczęła się po dojściu Hitlera do władzy w styczniu 1933 r. Wielu historyków uważa, że ta data wyznacza początek ery Holokaustu. W listopadzie 1938 r. podczas Nocy Kryształowej w Niemczech zaczęto niszczyć mienie żydowskie, aresztować Żydów z powodów rasowych i zamykać w obozach nazistowskich. Jednak nie tylko oni byli ofiarami reżimu Hitlera, ale stanowili jedyną grupę, którą naziści mieli zamiar zlikwidować całkowicie. Zgodnie z rasistowską ideologią Niemcy uważali się za członków rasy wyższej - nordycko-aryjskiej, natomiast Żydów traktowali jako "antyrasę". Rasistowska i antysemicka ideologia Hitlera dążyła do zachowania "czystości rasowej" i stworzenia grupy "nadludzi".

Holokaust był w historii ludzkości najbardziej zbrodniczym okresem, określany mianem ludobójstwa. Hitlerowcy dokonywali zbrodni, nie tylko na narodzie żydowskim, ale i na Niemcach: osobach chorych psychicznie, homoseksualistach, członkach zdelegalizowanej w Niemczech partii komunistycznej, czy na wyznawcach m. in. Kościoła Świadków Jehowy. Żadnej z tych grup Holokaust nie dotyczył jednak w takim rozmiarze i na taką skalę jak narodu żydowskiego, którego zagłada była szczególowo zaplanowana i przygotowaniem. Słowianie - ludność Polski, Rosji, Ukrainy, Jugosławii i Czechosłowacji - byli uważani przez nazistów za rasę niższą. Hitlerowcy traktowali Polaków jako "podludzi". Polskie dzieci o "aryjskim wyglądzie" były poddawane germanizacji, polscy intelektualiści i przywódcy mordowani, a inni przeznaczeni do życia w niewoli.

Podczas II wojny światowej Żydów zmuszano do życia w gettach i pracy ponad siły. Największe z nich znajdowało się w Warszawie, w którym przebywało ponad 480 000 Żydów. Getto warszawskie zostało zlikwidowane w maju 1943 roku, po masowych deportacjach do Treblinki latem 1942 r. oraz po wybuchu powstania w getcie w kwietniu 1943 r. W Getcie łódzkim, drugim pod względem wielkości, w okresie największego zagęszczenia przebywało 220 000 Żydów. Duże getta znajdowały się także we Lwowie (150 000 Żydów), Mińsku (100 000 Żydów) oraz w Wilnie (57 000 Żydów). Niektóre getta były otoczone murem lub ogrodzeniem, aby wzmóc izolację mieszkańców i odseparować ich od sąsiadów i świata zewnętrznego. Żydów przetrzymywano w gettach w nieludzkich warunkach, konfiskując ich majątki i pozbawiając ich podstawowych potrzeb życia codziennego. Ogromne zagęszczenie ludności, głód, brak higieny i podstawowej opieki medycznej sprzyjały rozprzestrzenianiu się epidemii w wielu gettach. W getcie warszawskim 100 000 Żydów (około 20 procent ludności getta) zmarło z powodu nieludzkich warunków życia, zanim Niemcy rozpoczęli akcje deportacyjne do obozów zagłady.

Po dojściu do władzy naziści utworzyli obozy koncentracyjne, w których więziono przeciwników reżimu. Pierwszy obóz koncentracyjny utworzono w Dachau 23 marca 1933 r., dwa miesiące po powołaniu Hitlera na stanowisko kanclerza Niemiec. Największymi obozami w Niemczech były Buchenwald, Mauthausen, Neuengamme, Ravensbrück i Sachsenhausen.

Po wybuchu II wojny światowej Niemcy zakładali obozy na terytoriach państw okupowanych. Największy masowy mord w dziejach ludzkości miał miejsce w utworzonym w 1942 r. obozie Auschwitz-Birkenau na terenie Polski. Zamordowano w nim ponad milion Żydów oraz setki tysięcy Polaków, Sinti, Romów i ludzi innych narodowości. Niemcy przystąpili do ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, likwidacji gett i eksterminacji wszystkich Żydów, którzy jeszcze pozostali przy życiu.

Prowadzona przez Niemców polityka eksterminacji szczególnie brutalnie uderzała w dzieci, które były najbardziej narażone na skutki głodu i chorób. W pierwszej kolejności do obozów zagłady kierowano dzieci, które Niemcy traktowali jako "nieprzydatne" do zrealizowania nazistowskich planów.

W wielu krajach Żydów ratowali zwykli ludzie, miesiącami lub latami ukrywając ich w specjalnie przygotowanych schronieniach. Znane są przypadki, że sami Niemcy zajmujący wysokie pozycjie w hierarcjii nazistowskiej pomagali Żydom. "Sprawiedliwy wśród narodów świata" to oficjalny tytuł nadawany tym, którzy narażali swoje życie, aby uratować Żydów. Orderem tym wyrózniono 6 tys. Polaków - więcej obywateli niż jakiegokolwiek innego państwa. Nie oznacza to, że Żydom nie pomogało wiecej Polaków - wielu nazwisk wciąż jeszcze nie znamy. Należy pamiętać, iż większość Polaków była biernymi świadkami Holokaustu.

W historii świata miały miejsce wydarzenia podobne do Holokaustu - masowe mordy, akty agresji kierowane przeciwko określonym religijnym, etnicznym lub społecznym grupom. Powstawały systemy obozów i wykorzystywano technologię do przeprowadzenia morderczych planów. Jednak w opinii wielu naukowców, Holokaust - ta niespotykana do tej pory skala masowych mordów na narodzie żydowskim - wyróżnia go spośród innych.

Dzisiaj, ponad 60 lat po tragedii, nadal istnieją ludzie, którzy negują, że Holokaust rzeczywiście miał miejsce, mówią, że nie odbywał się aż na taką skalę, jak się uważa. Zaprzeczeniem Holokaustowi jest twierdzenie, że masowa eksterminacja Żydów przez nazistów nigdy się nie wydarzyła, że liczba zamordowanych jest mocno przesadzona, że Holokaust nie był systemem lub rezultatem oficjalnej polityki, lub że nigdy nie miał miejsca.



Szacunkowe dane dotyczące zamordowanych Żydów
w poszczególnych krajach

Państwo Ludność żydowska przed wojną Minimalna liczba zamordowanych Maksymalna liczba zamordowanych
Austria 185,000 50,000 50,000
Belgia 65,700 28,900 28,900
Czechy i Morawy 118,310 78,150 78,150
Bułgaria 50,000 0 0
Dania 7,800 60 60
Estonia 4,500 1,500 2,000
Finlandia 2,000 7 7
Francja 350,000 77,320 77,320
Grecja 77,380 60,000 67,000
Holandia 140,000 100,000 100,000
Jugosławia 78,000 56,200 63,300
Litwa 168,000 140,000 143,000
Luksemburg 3,500 1,950 1,950
Łotwa 91,500 70,000 71,500
Niemcy 566,000 134,500 141,500
Norwegia 1,700 762 762
Polska 3,300,000 2,900,000 3,000,000
Rumunia 609,000 271,000 287,000
Słowacja 88,950 68,000 71,000
Węgry 825,000 550,000 569,000
Włochy 44,500 7,680 7,680
Związek Radziecki 3,020,000 1,000,000 1,000,000
Ogółem 9,796,840 5,596,029 5,860,129
w zaokrągleniu 9,797,000 5,596,000 5,860,000



Ośrodek Informacji ONZ, styczeń 2007 r.
Strona aktualizowana 18 czerwca / 8 sierpnia 2007 r.